Lạm dụng thuốc cho trẻ biếng ăn - rất nguy hiểm !

Lạm dụng thuốc cho trẻ biếng ăn - rất nguy hiểm !

Thấy con biếng ăn, thay vì đưa con đến bác sĩ khám để tìm ra nguyên nhân thì không ít bà mẹ đã tự mua thuốc kích thích ăn cho con dùng. Theo PGS.TS.DS. Nguyễn Hữu Đức – giảng viên Trường Đại học Y Dược TP.HCM, một số loại thuốc hiện đang được dùng để kích thích trẻ ăn và làm tăng cân rất nguy hiểm với nhiều tác dụng phụ...

Biếng ăn là…tìm tới thuốc!

Khoảng gần 3 tháng nay, mỗi lần cho bé Nguyễn Hà Minh A. ăn, chị Trần Thanh N. cùng chồng phải nghĩ ra đủ trò để mong con ăn hết chén cơm. Và phải mất cả 3 - 4 tiếng đồng hồ, bé A. mới ăn hết. Không những thế, trong thời gian gần đây, con chị Thanh N. cũng rất ít uống sữa và ăn trái cây. Trong khi đó, trước đây bé rất thích uống sữa, mỗi ngày ngoài 3 bình sữa bột, Minh A. còn uống thêm sữa tươi. Còn trái cây thì bé không trừ một loại nào, ăn bao nhiêu cũng được. Nên khi thấy con ăn uống kém chị đã rất lo sợ. “Than phiền với bạn tôi thì được chị cho biết con chị cũng biếng ăn đi khám một bác sĩ nhi và bác sĩ đã cho thuốc Peritol để kích thích trẻ ăn. Nghe lời chị, tôi mua cho con dùng. Sau khi dùng thuốc thấy con ăn ngon trở lại và mập lên thấy rõ, da dẻ lại hồng hào. Nhưng hễ ngưng thuốc là bé biếng ăn trở lại”, chị N. kể lại.

Khi trẻ biếng ăn cần đưa trẻ tới khám tại BS. chuyên khoa.

Việc dùng thuốc để kích thích trẻ ăn lâu nay vẫn được nhiều phụ huynh sử dụng. Và điều đáng quan tâm là chỉ một số phụ huynh tự ý mua thuốc do nghe theo lời mách bảo của người quen, còn lại là được chính các bác sĩ kê toa. Do là thuốc được bác sĩ kê toa và bán nên các bậc phụ huynh cứ tin tưởng cho con sử dụng trong một thời gian dài mà không hề nghĩ tới tác hại của nó. Sở Y tế TP.HCM đã từng thanh tra và phát hiện phòng mạch của vợ chồng bác sĩ nhi đã kê và bán thuốc tăng trọng cho trẻ uống khi phụ huynh đưa trẻ tới khám bệnh tại đây. Khi vụ việc được đăng tải trên báo thì các bậc phụ huynh mới tá hỏa vì hậu quả là con họ đã “lãnh đủ”. Bà Nguyễn Như Ng. đã phát hoảng khi vì thương đứa cháu ngoại 2 tuổi ở Mỹ còi cọc, biếng ăn mà mỗi tháng bà đều tới phòng mạch của vợ chồng bác sĩ này để mua thuốc với số tiền 2 triệu đồng gửi qua cho cháu uống. Cứ hết thuốc là bé lại chẳng chịu ăn nên bà đã mua thuốc ở đây hơn 1 năm trời cho tới ngày biết được phòng mạch của bác sĩ này bán thuốc tăng trọng qua thông tin trên báo.

Rất nguy hiểm

PGS. TS. Nguyễn Hữu Đức đã phải nhấn mạnh như vậy khi nói về vấn đề này. Theo ông, thuốc - chính nó là độc chất, nếu sử dụng đúng thì nó là thuốc còn nếu sử dụng sai là độc chất. Người thường sử dụng đã phải rất thận trọng, riêng với trẻ em, người già, phụ nữ mang thai và cho con bú lại càng cẩn trọng hơn. Trẻ em do chưa phát triển hoàn chỉnh nên khi dùng thuốc sai thì hậu quả khó lường. Riêng về một số thuốc kích thích ăn và làm tăng trọng dùng cho trẻ rất có hại. Loại thuốc này không hề có tác dụng trị chán ăn mà chỉ giữ nước, tạo béo giả tạo. Thực chất đây là loại đông dược giả mạo được trộn từ thuốc gây thèm ăn với thuốc ngủ. Khi ngưng thuốc trẻ sẽ biếng ăn trở lại và đặc biệt thuốc gây nhiều tác dụng phụ nếu sử dụng kéo dài như bị táo bón, gây khô miệng, khó tiểu tiện và ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương.

Theo thống kê của Bệnh viện Nhi Đồng 1, TP.HCM mỗi tháng có hơn 3.000 trẻ đến khám và tư vấn dinh dưỡng thì có đến 70% trẻ đến khám do biếng ăn. Nhiều bậc cha mẹ đã không nghe lời khuyên của bác sĩ mà tự ý ra ngoài mua thuốc cho con uống hoặc đi đến những phòng mạch không chuyên khoa. Hậu quả là con không lớn mà còn bị phù và mắc một số bệnh lý nội khoa khác. BS.CKII. Nguyễn Thị Hoa - Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện này cho biết, trong y học không có tên thuốc nào dùng trị biếng ăn cho trẻ. Một số thuốc kích thích ăn có tác dụng gây thèm ăn nhưng khi ngưng thuốc thì trẻ lại biếng ăn như cũ. Nếu sử dụng thuốc trong thời gian dài và không đúng chỉ định của bác sĩ chuyên khoa sẽ nguy hiểm. Biếng ăn ở trẻ thường có nhiều nguyên nhân như do khẩu vị không hợp; bị bệnh nhiễm trùng; thay đổi môi trường hoặc tình trạng sức khỏe; biếng ăn do thiếu chất dinh dưỡng… Nên khi thấy trẻ biếng ăn thì cần đưa trẻ đi khám chuyên khoa dinh dưỡng để tìm ra nguyên nhân và cách điều trị tốt nhất. Tuyệt đối không tự động mua thuốc trị biếng ăn cho trẻ dùng.

TT - Theo số liệu của Trung tâm Dinh dưỡng TP.HCM, có khoảng 30 - 40% trẻ 2 - 3 tuổi biếng ăn. Đa số trẻ biếng ăn là do cha mẹ thiếu kiến thức chăm sóc trẻ, cách cho trẻ ăn và làm thức ăn cho trẻ. “Ở nhiều gia đình, bữa ăn của trẻ trở thành một cuộc chiến triền miên mà các bên đều bị thương tổn” - bác sĩ Nguyễn Thị Kim Hưng - giám đốc Trung tâm Dinh dưỡng TP.HCM - đã mở đầu buổi trao đổi với Tuổi Trẻ như vậy.

* Thưa bác sĩ, vì sao trẻ lại biếng ăn?

- Nguyên nhân trẻ biếng ăn rất phức tạp, đa dạng và có nhiều. Tuy nhiên, có một số nguyên nhân cơ bản sau: trẻ biếng ăn do nguyên nhân tâm lý xã hội; do bệnh lý (trẻ sắp bệnh, đang bệnh, vừa bệnh xong; do bị trào ngược, bị sứt môi chẻ vòm ăn uống khó khăn); do trẻ thiếu sắt, kẽm, lysin; cũng có khi do biếng ăn bẩm sinh; do chế độ ăn không hợp lý, đơn điệu quá; biếng ăn do... cha mẹ (cha mẹ nghĩ là trẻ biếng ăn chứ thật sự trẻ không biếng ăn, hoặc thấy con mình nhẹ ký, ăn ít hơn con hàng xóm thì lo lắng và ép con ăn).

Trong các nguyên nhân trên, nguyên nhân tâm lý xã hội là quan trọng nhất, thường gặp nhất. Do cuộc sống hiện quá nhiều căng thẳng, nhiều bậc cha mẹ đi làm, bận bịu suốt ngày, ít có thời gian dành cho con cái khiến trẻ bị thiếu tình thương và điều này có thể khiến trẻ bị biếng ăn. 

Cần lưu ý rằng nếu ăn uống là vui vẻ, sẽ là thời điểm hấp dẫn, là cơ hội giao tiếp sẽ giúp hình thành những thói quen ăn uống tốt sau này cho trẻ. Còn nếu ăn uống là chuyện gì đó lạnh nhạt, là bạo lực, là dụ dỗ mua chuộc, dọa dẫm... thì trẻ không thể ăn ngon miệng được. Thường người lớn giở đủ trò với đứa trẻ để ép buộc nó ăn mà không biết rằng tuy trẻ chưa biết nói hoặc không nói ra, nhưng trẻ cảm nhận được hết những thái độ và hành vi này của các bậc cha mẹ. 

Đó là những nguyên nhân về mặt tâm lý xã hội tạo nên hành vi ăn uống sai lệch ở trẻ. Khi thói quen ăn uống này kéo dài thì bé bắt đầu thiếu chất, mà khi thiếu chất thì càng làm tăng sự biếng ăn. Từ biếng ăn trẻ dễ rơi vào suy dinh dưỡng. Từ suy dinh dưỡng trẻ lại dễ bị bệnh, mà khi bệnh lại tiếp tục biếng ăn hơn nữa. 

* Hiện nay có thuốc gì để tăng cân cho trẻ không, thưa bác sĩ?

- Đến nay các chuyên gia về dinh dưỡng trên thế giới vẫn nói rằng ai tìm được thuốc thật sự chống biếng ăn sẽ trao giải Nobel cho người đó. Những thuốc mà ai đó đang dùng cho trẻ không phải là thuốc chống biếng ăn. 

Thuốc “mập” là thuốc gì?

Thuốc “mập” đầu tiên là thuốc chống viêm glucocorticoid, gọi tắt là corticoid. Thuốc corticoid gồm nhiều thuốc: dexamethason (gọi nôm na là “đềxa” hay thuốc “hạt dưa”), prednison, prednisolon... Về phương diện chữa bệnh, corticoid là thuốc dùng để chống viêm, giảm đau, trị các bệnh xương khớp, các bệnh tự miễn... chứ không bao giờ được sử dụng làm cho mập. Chính cơ thể có vẻ như mập ra và tăng trọng khi uống thuốc này liên tục và kéo dài - mà một số người tưởng là béo tốt - là biểu hiện một tác dụng phụ nguy hiểm của thuốc. Ngoài tác dụng phụ gây béo phì, thuốc còn có một số tác dụng phụ nguy hiểm khác..

Thuốc “mập” thứ hai thường được dùng là cyproheptadin. Đây là thuốc kháng histamin trị dị ứng, có thêm tác dụng kích thích sự thèm ăn. Thuốc này có tác dụng gián tiếp trị chứng chán ăn, làm cho người dùng thuốc ăn nhiều hơn. Tuy nhiên, cyproheptadin chỉ kích thích sự thèm ăn tạm thời (khi đang dùng thuốc thì ăn ngon miệng, lúc ngưng sẽ chán ăn trở lại) và có nhiều tác dụng phụ: gây buồn ngủ, không dùng cho phụ nữ có thai, đang cho con bú, trẻ em dưới 2 tuổi, người già suy nhược, người bị tăng nhãn áp, u tuyến tiền liệt, loét tá tràng. Đối với trẻ em, thuốc có thể gây cơn co giật. 

Đặc biệt, cần lưu ý thêm về thuốc “đông y” giả mạo rất thường hay trộn tân dược corticoid, cyproheptadin để tạo ra tác dụng trước mắt: ăn được, ngủ được, mập ra, nếu có đau nhức là giảm đau nhức ngay. Các thuốc này thường được quảng cáo chủ trị “mát huyết, trị gầy yếu, thiếu máu, biếng ăn, mất ngủ...” nhưng lâu ngày không sao lường hết được tác hại cho sức khỏe.

Mọi thông thi về chăm sóc bé biếng ăn các mẹ có thể tham khảo ở web www.biengan.org và www.bekhoebengoan.com.vn để biết thêm thông tin hoặc gọi về số 0904 855 135 , 043 661 7869 để gặp trực tiếp chuyên gia tư vấn.